Verwaarlozing vermomd als vrijheid: Waarom de wijk geen open inrichting mag zijn

De huidige zorgfilosofie is even idealistisch als helder: we isoleren mensen met complexe problematiek niet langer in instellingen in de bossen, maar huisvesten ze midden in de samenleving. Deze ‘zorg terug in de wijk’ klinkt in beleidsnota’s prachtig; het belooft inclusie en een menswaardig bestaan.

Maar wie door de kwetsbare wijken van Amsterdam loopt, waar de draagkracht toch al minimaal is, ziet de rauwe keerzijde van dit ideaal. Zorginstellingen faciliteren wel de woning, maar nemen geen verantwoordelijkheid voor de impact op de omgeving. De oplossing van het probleem is simpel: verantwoordelijkheid mag niet ophouden bij de voordeur.

De openbare ruimte delen we allemaal

Een straatbeeld dat wordt gedomineerd door mensen met onvoorspelbaar gedrag is naargeestig en tast de ziel van een buurt aan, zeker bij een scheve balans tussen ‘gewone’ en zorgvragende bewoners. Dagelijkse confrontaties met verwarde personen, drugsgebruik of vervuiling (onder andere urine en ontlasting in hoeken en nissen van hun flats of stegen) in de openbare ruimte ondermijnen het veiligheidsgevoel van bewoners en hun eigenwaarde. Zij vragen zich dan ook openlijk af waarom dit hen overkomt en of zij niet beter verdienen.

De wijk verwordt zo tot een open wachtkamer en gebruikersruimte van de GGZ, maar dan zonder toezicht. Voor de omwonenden, die vaak zelf al in de overlevingsstand staan, is dit een dagelijkse aantasting van hun leefomgeving. Zij betalen de rekening van dit beleid: via de VvE-kosten* voor schoonmaak of vandalisme, en immaterieel via stress, onveiligheid en gebrek aan respect voor hun buurt.

*Het opruimen van menselijke vloeistoffen zoals ontlasting en urine, kost een gemiddelde VvE €250,- per inzet, omdat dit gedaan moet worden door een gespecialiseerd schoonmaakbedrijf.

Verwaarlozing onder de vlag van autonomie

Maar het is niet alleen erg voor de buren. Het is ook mensonwaardig voor de cliënt zelf. Er wordt vaak geschermd met termen als ‘autonomie’ en ‘eigen regie’ om te verdedigen dat cliënten onbegeleid over straat dwalen. Maar wat is er autonoom aan iemand die in een psychose de weg kwijt is? Wat is er menswaardig aan een zwaar verslaafde die in zijn eigen vuil ligt op een bankje midden op het plein?

We moeten stoppen met verwaarlozing te verkopen als vrijheid. Een zorginstelling die toestaat dat haar bewoners in desolate toestand door de wijk dolen, ontmenselijkt haar eigen cliënten en neemt bewust geen verantwoordelijkheid. Het is geen ‘integratie in de wijk’, het is het tentoonstellen van menselijk leed omdat er geen capaciteit of wil is om échte zorg te bieden buiten de muren van de instelling.

Bestuurlijke dwaalsporen

Als actieve bewoner (en nu ook als kandidaat raadslid) strijd ik al jaren om deze misstanden zichtbaar te maken. Wat je in die strijd tegenkomt, tart elke logica. De bestuurlijke reflex is namelijk niet om het probleem op te lossen, maar om de bewoner te ‘managen’. Het dieptepunt van dit beleid was het voorstel van de gemeente, in samenwerking met van subsidie-afhankelijke bedrijven, om bewoners te gaan ‘trainen’. Het idee: de buurtbewoner moet leren omgaan met het ‘onverklaarbare gedrag’ van de zorgcliënten. Het is de omgekeerde wereld. In plaats van dat professionals (die hiervoor betaald en opgeleid zijn) het gedrag van hun cliënten in goede banen leiden, wordt van de overbelaste buurman verwacht dat hij zich professioneel schoolt om met deze zorgvragers om te gaan. Het is een klassiek geval van verantwoordelijkheid afschuiven: het probleem van de overheid wordt het probleem van de burger gemaakt.

Nog stuitender is de bestuurlijke onmacht die recent zichtbaar werd rondom het Dijkgraafplein. Een brandbrief van wanhopige bewoners bleef zes maanden lang onaangeroerd. Het Nationaal Programma Samen Nieuw-West, specifiek opgetuigd om ‘muren te doorbreken’, was als eerste aan zet. In plaats van de dialoog aan te gaan, weigerde het Programmateam het gesprek met de VvE en werden vervolgmails structureel genegeerd.

Toen een gefrustreerde bewoner de brief direct naar de Stadsdeelcommissie Nieuw-West stuurde, ontstond geen actie, maar paniek. Bestuurders ontkenden de ontvangst van de brief, en daar bovenop zorgde de agendering door een lokale partij achter de schermen voor chaos. Verzoeken om een constructief zorgoverleg met de buurt te organiseren, worden steevast afgewezen en zorginstellingen hullen zich in stilzwijgen; dit laat bewoners achter met enkel vraagtekens en een gevoel van onmacht.

Voor dit artikel heb ik het concept neergelegd bij een aantal betrokken bewoners. Hoe deze dynamiek aanvoelt beschrijft een van hen haarfijn. Zij constateerde teleurgesteld: “…Er pas beweging komt als zaken publiek worden, maar dat dit geen zoektocht naar oplossingen is. Het is een krampachtige poging van bestuurders om hun ego te beschermen en recht te praten wat krom is. Het bestuur lijkt al op oorlogspad voordat het gesprek begint, met als enig doel de kritische bewoner het zwijgen op te leggen en over te gaan tot de orde van de dag.”

Het bureaucratische doolhof: Het probleem van de verkokering*

En als er dan toch geluisterd wordt, begint het grote afschuiven.

De politie zegt: “Geen strafbaar feit, dit is een zorgmelding.”

De gemeente zegt: “Wij gaan over de openbare ruimte, niet over de cliënt.”

De zorginstelling zegt: “Buiten de deur is hij een burger, en trouwens: privacy.”

De bewoner wordt een pingpongbal in een verkokerd systeem. Er wordt verwacht dat hij precies weet welk loket bij welke cliënt hoort. Zo fungeert de burger als onvrijwillige probleemoplosser voor een overheid die zijn veiligheids- en zorgtaken laat liggen. En als de afgestompte bewoner stopt met melden? Dan concludeert het stadsdeel simpelweg: ‘Er zijn te weinig meldingen.’ Kafka in de polder.

*Verkokering: Een bureaucratische situatie waarin instanties (zoals politie, zorg en gemeente) strikt gescheiden van elkaar opereren, alsof ze in ‘kokers’ zitten. Iedere partij focust uitsluitend op de eigen regels, taken en budgetten, zonder oog te hebben voor het gezamenlijke resultaat. Hierdoor vallen complexe problemen tussen wal en schip, omdat niemand zich verantwoordelijk voelt voor het totaalplaatje.

Een mogelijke oplossing: Eén nummer, integrale verantwoordelijkheid

De bestuurlijke oplossing is simpel, maar vergt politieke moed: de burger mag geen last hebben van de interne organisatie. Er moet één centraal wijknummer komen, zonder keuzemenu’s, met directe opvolging.

De bureaucratische afhandeling wordt hierbij een zwarte doos: de melding gaat erin, de oplossing komt eruit. Wie de rekening betaalt of wie bevoegd is, blijft intern. Wel moet de bewoner digitaal kunnen volgen dat er gehandeld wordt. Dwing die ketensamenwerking af: binnen dertig minuten actie op straat. Laat de professionals achteraf maar uitvechten uit welk potje het betaald wordt.

In buurten waar de overlast een kritieke grens overschrijdt, geldt hierbij bovendien een harde rapportageplicht naar bewoners. De gemeente moet periodiek verantwoording afleggen over het behalen van korte- en langetermijndoelen. Geen vage plannen, maar concreet en SMART* geformuleerd.

*SMART is een afkorting die staat voor Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdsgebonden. Deze methodiek dwingt beleidsmakers om vage beloftes om te zetten in concrete resultaten met een harde deadline. Zo is achteraf objectief en feitelijk vast te stellen of een doel daadwerkelijk is behaald of dat het beleid heeft gefaald.

Bron: Brandbrief Dijkgraafplein, blz 6

Conclusie

De filosofie van ‘zorg terug in de wijk’ faalt zolang we de kwetsbaarste mensen in de kwetsbaarste wijken aan hun lot overlaten. Zorgplicht mag niet stoppen bij de voordeur; niet alleen ter bescherming van de buurt, maar ook van de cliënt zelf.

De huidige situatie toont het failliet van de menselijke maat: bewoner én cliënt verliezen, terwijl instellingen zich verschuilen achter procedures en cursussen voor omwonenden. De vrijheid van de cliënt eindigt waar de onveiligheid van de buurt begint. En de verantwoordelijkheid van de zorginstelling stopt pas als de rust is weergekeerd.

Politiek en beleidsbronnen

Politiek en beleidsbronnen – Nationaal

Mediabronnen

1 thought on “Verwaarlozing vermomd als vrijheid: Waarom de wijk geen open inrichting mag zijn”

Philip

January 31, 2026 at 10:09 am

Deze post maakt het probleem in heel Nieuw West pijnlijk duidelijk. Niemand pakt verantwoordelijkheid of regie op dit probleem. Dit speelt zeker niet alleen rondom het Dijkgraafplein of het Delflandplein. Het speelt ook in de keurige Aker. Dure panden worden gebruikt om door te verhuren als opvanglocaties voor probleem jongeren. Begeleid wonen heet het dan, maar de begeleiding beperkt zich tot ‘s ochtends langsrijden. Van het stadsdeel bestuur hoef je in dit geval niets te verwachten, deze zijn in Nieuw West neergezet vanuit ideologie en niet vanuit competentie. Met alle gevolgen van dien