Gisteren bezocht ik de presentatie van Indehoy!, het nieuwe boek van Lizzy van Leeuwen over de rol van seks in de geschiedenis van Indië. Terwijl ik daar zat, spookte die bekende uitspraak door mijn hoofd: “Alles draait om seks, behalve seks zelf, want dat draait om macht.”
Het boek voelt, na een eerste hele snelle blik, als een verademing. In een tijd waarin het debat over ons koloniale verleden vaak verzandt in morele oordelen over schuld en boete, biedt dit werk een ander perspectief. Dat ‘ons’ schrijf ik overigens bewust: als kleinkind van een Nederlandse opa met een Indische oma raakt dit onderwerp mij persoonlijk.
Van Leeuwen blijft verrassend nuchter, maar stipt tegelijkertijd een kant van die 350 jaar geschiedenis aan die we zelden horen. De Jappenkampen, de oorlog, de politionele acties, de Bersiap en het geweld zijn inmiddels bekend. Maar hoe zag het dagelijks leven van de Indo-Europeanen er werkelijk uit? Hoe verhielden zij zich tot de lokale bevolking en hoe gingen de opeenvolgende generaties om met de vaak onvrijwillige dynamiek die daaruit ontstond? Oh en waarom draait dat dan bijna allemaal om seks? Lezen!
Lizzy schuwt het bovendien niet om heilige huisjes omver te werpen. Zo moet Multatuli eraan geloven, die een twijfelachtige voorkeur had voor 13 jarigen. Ook onthult ze hoe Charlie Chaplin Nederlands-Indië bezocht als een soort twintigste-eeuwse Jeffrey Epstein, alsof de kolonie een snoepwinkel was voor zijn lusten. Een absolute aanrader voor wie de geschiedenis in haar volle, rauwe breedte wil begrijpen.
Wat mij die middag in het Van Eesteren Museum misschien nog wel het meest trof, was de gemeenschap zelf. Geen spoor van het inmiddels bekende, aangemeten slachtofferschap, maar eerder een onderstroom van berusting. Het was een bijeenkomst die getuigde van de houding: “het is wat het is, maar dit is wel een onlosmakelijk deel van onze geschiedenis.”
Te koop via alle bekende boekhandels: Indehoy! Geschiedenis van seks in Indië 1602-1942 van Lizzy van Leeuwen
Filmpje is aangeleverd door Hilie Molenaar
Beschrijving van het boek door de uitgever
‘Indehoy’ is een modern Indonesisch woord en betekent vrijen, de liefde bedrijven. Het komt oorspronkelijk uit het Nederlands: de reis naar Indië werd niet alleen uit winstoogmerk ondernomen maar ook uit vleselijke begeerte. Aan de hand van deze rode draad onderzoekt Lizzy van Leeuwen de rol van seks in het koloniale project, die misschien wel belangrijker was dan die van geweld. Al vanaf de voc-tijd werd getracht door seksuele machtspolitiek winsten veilig te stellen, orde te handhaven, terrein te winnen en conflicten te beslechten. Dat ging niet vanzelf. De protestantse Hollandse moraal botste hard met de eigenzinnige vrije zeden van de Oost. Over de verrassende en cruciale wisselwerking tussen de seksuele praktijken van de overheersten en die van de overheersers in Indië is niet eerder zoveel geschreven en in beeld gebracht.
Mooi verslag, Maikel, veel dank!